NARITร่วมภารกิจ ARRAKIHSไขความลับของสสารมืด

 NARITร่วมภารกิจ ARRAKIHSพัฒนาแบบจำลองสำหรับกล้องโทรทรรศน์อวกาศของ ESA เพื่อไขความลับของสสารมืด

สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน) หรือ สดร. (NARIT) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) แจ้งว่าได้เข้าร่วมภารกิจกล้องโทรทรรศน์อวกาศ ARRAKIHS (Analysis of Resolved Remnants of Accreted galaxies as a Key Instrument for Halo Surveys =การวิเคราะห์เศษซากของกาแล็กซีที่รวมตัวกัน) ซึ่งองค์การอวกาศยุโรป (European Space Agency: ESA) รับรองเป็นภารกิจวิทยาศาสตร์ขนาด     Fast-class ลำดับที่ 2 (F2) มีแผนปล่อยขึ้นสู่อวกาศปลายปี พ.ศ. 2573 เพื่อศึกษาประวัติการก่อกำเนิดและวิวัฒนาการของกาแล็กซี และทดสอบแบบจำลองของสสารมืด

 

ภารกิจ ARRAKIHS เป็นกล้องโทรทรรศน์อวกาศที่จะศึกษาการก่อกำเนิดและวิวัฒนาการของกาแล็กซี สำรวจกาแล็กซีที่มีลักษณะคล้ายทางช้างเผือกอย่างน้อย 80 แห่ง ในเวลา 3-5 ปี เพื่อสังเกตการณ์โครงสร้างกาแล็กซีที่มีความสว่างพื้นผิวต่ำ (Low-Surface-Brightness Structures) เช่น โครงสร้างของดาวฤกษ์ที่ลากยาวออกคล้ายลำธาร (Stellar Streams) และหางของกาแล็กซีซึ่งประกอบด้วยดาวฤกษ์ที่ถูกทิ้งไว้โดยแรงโน้มถ่วง (Tidal Tails) ซึ่งเป็นร่องรอยที่หลงเหลือจากการรวมตัวและปฏิสัมพันธ์ระหว่างกาแล็กซีในอดีต ข้อมูลเหล่านี้จะช่วยให้นักดาราศาสตร์ทำความเข้าใจวิวัฒนาการของกาแล็กซี นำไปใช้ศึกษาธรรมชาติของสสารมืดได้ดียิ่งขึ้น

ดร. กฤตภาส ชาญชัยวรวิทย์ นักวิจัยด้านจักรวาลวิทยาและฟิสิกส์ดาราศาสตร์พลังงานสูง NARIT ผู้ประสานงานหลักของโครงการฯ กล่าวว่า ขั้นตอนหนึ่งของการพัฒนาโครงการอวกาศใหม่นั้น ต้องศึกษาความเป็นไปได้ สร้างแบบจำลองผลลัพธ์ที่อาจเกิดขึ้น เรียกว่า Mock Image Simulation สำหรับกล้องโทรทรรศน์อวกาศดังกล่าว ตนเป็นผู้เริ่มพัฒนาซอฟต์แวร์จำลองข้อมูลหลักของภารกิจตั้งแต่ปี พ.ศ. 2561 ปัจจุบันเป็นผู้ประสานงานหลักระหว่าง NARIT กับคณะทำงาน ARRAKIHS โดยสร้างแบบจำลองผ่านระบบคอมพิวเตอร์สมรรถนะสูงของ NARIT ชื่อว่า CHALAWAN หนึ่งใน  4 ระบบหลักของโลก ที่สนับสนุนงานจำลองข้อมูลสำหรับภารกิจนี้ ร่วมกับ Altamira Supercomputer ประเทศสเปน ระบบ HiPerGator ของ University of Florida สหรัฐอเมริกา และระบบคอมพิวเตอร์สมรรถนะสูงของ EPFL ประเทศสวิตเซอร์แลนด์

นักวิจัย NARIT ที่มีส่วนร่วมในโครงการนี้อีกหลายราย ได้แก่ ดร. อุเทน แสวงวิทย์ รักษาการผู้จัดการศูนย์เทคโนโลยีสารสนเทศ ดูแลระบบ CHALAWAN เพื่อสนับสนุนการประมวลผลข้อมูลของเครือข่ายความร่วมมือ นายวิศรุต เจริญศุภผล ผู้ช่วยวิจัยด้านการเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานของซอฟต์แวร์ และจำลองผลการสังเกตการณ์ด้วย CHALAWAN และนายนเรนทร์ฤทธิ์ ธนานุศักดิ์ นักศึกษาปริญญาเอกและผู้ช่วยวิจัย นำข้อมูลจำลองจากภารกิจไปต่อยอดสู่การศึกษาด้านวิวัฒนาการของกาแล็กซี

ภารกิจ ARRAKIHS ได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการด้วยมติโดยเอกฉันท์จากประเทศสมาชิก ESA ทั้ง 23 ประเทศ ในการประชุม Science Programme Committee ซึ่งมีขึ้นระหว่างวันที่ 10-11 มิถุนายน 2569 ณ สถาบันดาราศาสตร์ฟิสิกส์แห่งหมู่เกาะคานารี (Instituto Astrofísico de Canarias) เมืองเตเนริเฟ ประเทศสเปน ภารกิจนี้ดำเนินงานภายใต้ความร่วมมือของ ARRAKIHS Mission Consortium (AMC) ซึ่งประกอบด้วยนักวิทยาศาสตร์และวิศวกรมากกว่า 250 คน จากประเทศสมาชิก ESA และเครือข่ายความร่วมมือจากหลายประเทศทั่วโลกรวมถึงประเทศไทย

ความร่วมมือนี้ถือเป็นก้าวสำคัญของทั้งวงการวิทยาศาสตร์อวกาศยุโรปและประเทศไทย นับเป็นครั้งแรกที่สถาบันวิจัยของไทยได้เข้าร่วมเป็นส่วนหนึ่งของทีมวิทยาศาสตร์และทีมเทคนิคของภารกิจอวกาศที่ได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการจาก ESA ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการขับเคลื่อนงานวิจัยและการสร้างองค์        ความรู้ใหม่ในภารกิจสำรวจจักรวาลระดับโลก